Welkom,
Digitale ether radio wint verder terrein
Na jaren van pleidooien komt er schot in de
digitalisering van ether radio. Behalve het Verenigd
Koninkrijk, Spanje en België hebben nu ook Zwitserland,
Duitsland, Australië, Tsjechië en Italië digitale
radionetwerken. Andere landen komen er aan. In het
bergachtige Zwitserland is de vergelijking met FM
spectaculair – met 185 zenders worden daar 12
programma’s landelijk uitgezonden, tegenover 855
zenders voor doorgifte van 4 FM programma's. De kwaliteit
is beter en het totale energieverbruik is geen 41
Gigawatt per uur, maar slechts 3. Over groene technologie
gesproken – 3 keer zo veel programma’s
uitzenden met 14 keer minder energie!
Het aanbod van (betaalbare) ontvangers is inmiddels
enorm. Hoe zit het in Nederland?
De “vraag” vraag
Zitten consumenten wel op digitale radio te wachten? Nee
natuurlijk niet. Maar dat is helemaal niets nieuws. In de
jaren 20 van de vorige eeuw zaten consumenten ook niet te
wachten op middengolf radio (die werd vooral gepushed
door fabrikanten van ontvangers en zenders en door
organisaties met een boodschap). In de jaren 30 en 40
gold hetzelfde voor FM en nog later voor de verhoging van
het voltage in Nederland van 110 naar 220. En nog wat
later voor de overstap van stadsgas naar aardgas. Daar
zaten steeds argumenten achter over netwerk efficiency,
kosten en kwaliteit. Anders gezegd, met digitale radio
kun je via de ether per Mhz bandbreedte meer programma's
uitzenden in een betere kwaliteit en met meer aanvullende
functies. Deze innovaties vinden hun oorsprong dus
kennelijk niet in consumentenvraag, maar bij overheden en
aanbieders (van ontvangers en content) die er kansen in
zien.
De frequenties
In september 2011 beschikken radio-omroepen in Nederland
over frequenties voor drie netwerken in band III en één
netwerk in L-band. De band III netwerken zijn bestemd
voor:
- Landelijke publieke radio
- Landelijke commerciële radio
- Regionale radio
Het L-band netwerk heeft een must carry verplichting
voor doorgifte van 2 á 3 lokale radio stations per
zendgebied.
Via deze netwerken kunnen, als ze volledig zijn
uitgerold, overal minimaal 50 radiostations worden
ontvangen. Voor de volledigheid: Er is ook een licentie
uitgegeven voor een band III netwerk aan MTVNL. Dit
bedrijf heeft plannen om vanaf Q2 2012 landelijk TV te
gaan uitzenden naar hand-held ontvangers. Mogelijkheden
om ook radio door te geven op dit netwerk worden nog
onderzocht.
Uitrol
De meest gestelde vraag die binnenkomt via de website van
de stichting DigiRadio is: “Wanneer zijn Welke
programma's Waar te ontvangen? Het antwoord: Op dit
moment zijn in de randstad 9 digitale programma's te
ontvangen van de landelijke publieke omroep. Voor de
overige band III netwerken is in de licenties bepaald dat
zij per september 2013 een geografisch bereik moeten
hebben van 40% en in 2015 een bereik van 80%. Als stok
achter de deur heeft het ministerie van ELI de
bereiks-taakstellingen gekoppeld aan de verlenging van FM
vergunningen. De eerste opgave voor de vergunning
houdende omroepen is nu om hun plannen op een aantal
punten te gaan invullen.
Plannen
Behalve de uitrol (Waar, Wat en Wanneer) moeten de
omroepen ook bedenken op welke wijze ze gaan samenwerken
binnen en eventueel tussen digitale netwerken. Anders dan
bijvoorbeeld in het VK zijn de licenties in Nederland
uitgegeven aan individuele omroepen die nog vorm moeten
geven aan hun samenwerking. Samenwerking op het regionale
netwerk tussen commerciële en publieke omroepen ligt
lastig. De uitgegeven frequentiegebieden passen slecht
bij de gewenste verspreidingsgebieden van de omroepen en
bij hun specifieke wensen. Publieke omroepen willen zsm
universele dekking, commerciële omroepen willen voorrang
geven aan gebieden met het grootste bevolkingsbereik.
Voor hun planuitwerking hebben ze daarom meer tijd
gevraagd aan ELI.
Vanwege schaalvoordelen, effectieve promotie en
gecoördineerde dienstenontwikkeling pleit de stichting
DigiRadio voor het opzetten van één multiplex operator
voor alle licentiehouders. Ze is bereid die rol ook op
zich te nemen.
Het ter hand nemen van de nodige planontwikkeling wordt
op dit moment (najaar 2011) helaas belemmerd door de
prioriteit die het oplossen van FM-zendproblemen vraagt,
als nasleep van de twee toren incidenten van 15 juli.
(Bijna brand in Lopik en brand en instorten Smilde).
In deze nasleep kwam onverwacht een belangrijk extra
voordeel van digitale radio naar voren. Terwijl FM
ontvangst van sommige zenders o.a. in de randstad
problematisch was, bleven de DAB programma's van de
landelijke publieke omroep daar uitstekend ontvangbaar.
Dit was te danken aan de Single Frequency techniek van
het DAB netwerk die gebreken bij een of meer zenders kan
ondervangen.
Lokale radio
Deze is toegewezen aan doorgifte via het L-band netwerk
van CallMax. Daarbij spelen een aantal problemen. Ten
eerste passen de 117 frequentiegebieden binnen die band
slecht bij de bijna 300 verzorgingsgebieden van lokale
stations. Deze mismatch wordt nog erger als CallMax
slaagt in zijn voornemen om de 117 gebieden in te dikken
tot 45. Ten tweede kan CallMax niet rendabel opereren op
basis van doorgifte van 2 á 3 lokale radiostations per
netwerk. Daarvoor is doorgifte van andere stations of
diensten noodzakelijk om de netwerken te 'vullen'.
Belangstelling in de markt hiervoor lijkt voorlopig
beperkt. Ten derde zijn voor L-band geschikte ontvangers
slechts zeer beperkt voor handen. (Zie ook de paragraaf
over ontvangers). Om deze redenen pleit OLON voor
mogelijkheden om alternatieve vormen van digitalisering
te onderzoeken, bijvoorbeeld DRM+ (Digitale radio op FM).
Ontvangers – pas op!
Naar schatting zijn er in Nederland momenteel 20 á 30
duizend DAB ontvangers in de markt. Maar, net als in de
meeste in de aanhef genoemde landen, zal hier worden
overgestapt naar de verbeterde DAB+ standaard. Deze stelt
in staat tot doorgifte van nog meer programma's per
netwerk in een nog betere kwaliteit. De meeste van de in
de markt aanwezige ontvangers worden dan onbruikbaar, op
sommige modellen na die na de IFA van 2009 zijn
geproduceerd en al over een DAB+ functie beschikken of
upgradable zijn. Consumenten die overwegen een digitale
ontvanger aan te schaffen moeten er op letten dat deze
geschikt is (of te upgraden is) voor DAB+. Zolang er nog
(klassieke) DAB wordt uitgezonden is die ook op deze
ontvangers te ontvangen. Wie ook de optie voor ontvangst
van lokale radio op L-band wil openhouden, moet ook
letten op de geschiktheid voor DAB+ in combinatie met
L-band.
Verder
Er valt nog veel te doen. De stichting DigiRadio bereidt
zich voor op coördinatie van de verdere introductie van
digitale radio in Nederland. Van samenwerking met
fabrikanten en importeurs om de overstap van DAB naar
DAB+ aantrekkelijk te maken en van samenwerking met de
overheid voor eenduidige voorlichting en
consumenteninformatie. Daarmee kan de laatste schakel in
de radio-keten (opnemen, bewerken, bewaren en transport
naar zenders) eindelijk ook worden gemoderniseerd. De
schakel van zender naar ontvanger.
Op deze website kunt u de ontwikkelingen volgen.
